Nói tới tàu hỏa, còn gọi là “xe lửa”, là nói tới sự chậm chạp. Tàu cà rịch cà tang như nước bò của con rùa. Muốn tiết kiệm thời gian di chuyển không ai chọn tàu hỏa. Hai năm trước, tôi thử dùng tàu hỏa đi từ Montreal tới Edmonton, mất tới gần ba ngày đêm tròn!

Nhưng năm ngoái, khi qua Nhật Bổn, tôi lại di chuyển hầu như chỉ toàn bằng xe lửa tốc hành shinkansen. Từ thành phố nọ qua thành phố kia chỉ mất cao lắm là hai tiếng đồng hồ. Tôi ngụ tại một khách sạn nơi thành phố Okayama rồi từ đó ngày ngày leo lên tàu đi thăm các thành phố khác. Từ đây đi thành phố Kobe nổi tiếng về thịt bò chỉ mất có 59 phút. Đi thoải mái tới Hiroshima, Kyoto, Osaka, Himeji cũng chỉ trên dưới một tiếng. Thật tiện lợi. Cái khác của tàu shinkasen với xe lửa truyền thống là vì nó có thòng thêm chữ “tốc hành”. Mà…thần tốc thật! Tốc độ của tàu là khoảng 300 cây số/giờ. Gấp ba lần tốc độ xe hơi. Vậy là xe lửa đã nghỉ chơi với rùa để có thể đua với thỏ.

Thứ xe lửa…thỏ này được khánh thành vào lúc 6 giờ sáng ngày 1/10/1964, đúng vào dịp Nhật Bổn tổ chức Thế Vận Hội Tokyo. Đoàn tàu tốc hành đầu tiên trên thế giới này chạy từ Tokyo tới Osaka, dài 513 cây số, mất 2 tiếng rưỡi, với tốc độ tối đa 210 cây số/giờ. Ngày nay, sau hơn nửa thế kỷ hiện diện, tàu cao tốc đã có mặt tại nhiều nước trên thế giới. Ở Âu châu có Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Thụy Điển, Hòa Lan, Ý, Đức, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ. Ở Á châu có Đại Hàn, Đài Loan và Trung Quốc. Chàng khổng lồ Mỹ, thiệt lạ, không có tàu tốc hành. Mỹ chỉ có một đoạn từ Baltimore, tiểu bang Maryland, tới Wilmington, tiểu bang Delaware, có tàu Amtrak chạy với tốc độ 169 cây số/giờ. Trong khi đó, tàu tốc hành tại Nhật và các nước khác đã đạt tới vận tốc 300 cây số/giờ.

Tại sao Mỹ không có tàu cao tốc, các nhà chuyên môn đã cố tìm hiểu. Họ “pác-sơ-cờ” lung tung. Người thì bảo đường tàu cao tốc cần chạy thẳng, sẽ phải trưng dụng nhiều đất tư nhân, tiền đâu mà đền bù. Người thì bảo dân Mỹ có một thứ đam mê là xe hơi. Ông nào cũng khoái sở hữu một hoặc nhiều chiếc xế chạy lung tung tự do hơn. Người cho rằng vì nước Mỹ đất rộng người thưa, mật độ dân số thấp nên không có lợi nếu chơi một con tàu cần nhiều hành khách. Lại có ông cho rằng kỹ nghệ máy bay kỳ đà cản mũi, đã vận độngkhông cho cái thứ cạnh tranh với máy bay này được mở mắt chào đời.

Tàu hỏa có cạnh tranh được với máy bay không? Xưa thì không, chừ thì được. Vì tàu hỏa sẽ chạy nhanh tới 1.200 cây số/giờ! Đó là tàu siêu tốc hyperloop. Sở dĩ tôi viết bài này vì có một niềm tự hào: thành phố Montreal chúng tôi vừa được chọn là một trong mười thí điểm cho đường xe lửa siêu tốc này. Có tất cả 2.600 dự án trên toàn thế giới xin được thiết kế tàu siêu tốc. Mười dự án được tuyển chọn bao gồm bốn tại Mỹ, hai tại Ấn Độ, hai tại Anh, một tại Mễ Tây Cơ và một tại Canada. Tại Mỹ là các tuyến đường: thứ nhất Chicago-Columbus-Pittsburg; thứ hai Dallas-Laredo-Houston; thứ ba Cheyenne-Denver-Pueblo; thứ tư Miami-Orlando. Tại Canada duy nhất có một tuyến đường Montreal-Toronto ngang qua Ottawa, dài 640 cây số.

Báo chí Canada ngày 15 tháng 9 vừa qua đã vui mừng loan tin…chiến thắng này. Vui thật chứ sao? Này nhé cứ tưởng tượng ngồi vểnh râu trong xe, xoẹt một cái từ Montreal tới Ottawa chỉ mất có 12 phút. Dân Montreal muốn xuống thủ đô Ottawa đi biểu tình sẽ chẳng phải tới tập trung tại bến metro Plamondon từ sáng sớm để kịp giờ biểu tình. Cứ nhẩn nha trà nước, ăn sáng đàng hoàng, tới gần giờ biểu tình mới leo lên tàu siêu tốc, ngồi chưa ấm chỗ hoặc chưa kịp ngồi, đã có thể bước xuống căng biểu ngữ! Từ Montreal đi Toronto chỉ mất có 39 phút, gần hơn đi chợ! Lúc đó, mấy ông bạn văn của tôi ở Toronto hãy liệu hồn, có thể các văn hữu Montreal sẽ xuống ngày một cho các ông đón tiếp phờ râu ra. Ngày đó còn bao xa nữa? Công ty Hyperloop One dự tính tới năm 2021 mới khởi sự ba dự án đầu, chưa biết ở đâu. Vậy thì bù trớt. Bằng vào tuổi tác của anh em chúng tôi, giờ đó chắc đã đi ngủ gần hết. Mộng đẹp chắc phải ôm theo sang bên kia thế giới!

Người xây mộng đẹp cho thế giới không ai khác hơn là tỷ phú Elon Musk. Ông là người thay đổi thế giới này với các công trình thực hiện về hỏa tiễn không gian SpaceX, xe hơi điện Tesla, điện mặt trời Solar City. Ông  đang nhuộm xanh thế giới! Cách đây bốn năm, năm 2013, ông đã trình bày tầm nhìn của ông trong một tài liệu dày 57 trang về ý tưởng tạo dựng một phương tiện vận tải trong tương lai mà ông đặt tên là hyperloop. Tàu siêu tốc hyperloop sẽ có vận tốc lên tới 1220 cây số/ giờ, một vận tốc có thể cho máy bay hửi bụi! Không thể có một con tàu hung hăng nào có thể chạy ngoài trời với vận tốc điên đảo đó được. Tàu phải chạy trong một ống nhôm được hút chân không có khả năng chịu được thời tiết khắc nghiệt và động đất. Tàu không có bánh xe mà chạy trên một đệm khí trong ống nhôm. Hành khách sẽ ngồi trong những toa. Mỗi toa dài 8 thước 7, cao 2 thước 7 và rộng 2 thước 4, làm bằng sợi carbon phủ nhôm, chỉ chứa được sáu người, mỗi người trên một chiếc ghế đặc biệt để chịu được vận tốc kinh hoàng. Khi tầu khởi hành, hành khách sẽ cảm thấy tương tự như khi máy bay cất cánh, sau đó là cảm giác trôi nổi nhưng rất êm ái trên chiếc đệm khí.

Thoạt đầu, khi đưa ra ý tưởng này cùng chi tiết kỹ thuật, tỷ phú Elon Musk không có ý định tự mình đứng ra thực hiện. Vậy nên mới có một công ty đứng ra thực hiện ý tưởng này. Đó là công ty Hyperloop One. Mười đường tàu đầu tiên trong đó có tuyến đường Montreal-Ottawa-Toronto là của công ty này. Họ đã hai lần thử nghiệm tại sa mạc Nevada: lần đầu vào tháng 5 vừa qua và lần thứ hai ngày 30/7/2017. Tàu thử nghiệm chạy trong đường ống nhôm chỉ dài có 500 thước. Trong lần thử thứ hai, vận tốc mới đạt được 310 cây số/giờ, còn kém tàu cao tốc của Nhật, nhưng trong các lần thử nghiệm kế tiếp, tàu sẽ phải đạt được tốc độ 1200 cây số/giờ.Theo ông Shervin Pishevar, đồng sáng lập Hyperloop One, thì đây sẽ là phương tiện vận chuyển rẻ nhất, sạch nhất và nhanh nhất trong tương lai.

Trong khi đó, công ty của chính ông Elon Musk, công ty Hyperloop Transportation Technologies, viết tắt là HTT, đã được sự chấp thuận của chính phủ Mỹ để thực hiện một hệ thống đường tàu ngầm nối liền Nữu Ước và Hoa Thịnh Đốn với thời gian dự trù chỉ có 29 phút. Hai công ty có dẫm chân nhau không? Tỷ phú Elon Musk cho biết: “Chúng tôi muốn đẩy tốc độ phát triển kỹ thuật này lên một cách nhanh chóng nhất. Chúng tôi khuyến khích và ủng hộ tất cả các công ty muốn xây dựng hyperloop và sẽ không ngăn cản việc họ dùng tên hyperloop”.

Trong một cuộc hội thảo tại Luân Đôn, Phó Chủ Tịch công ty HTT, ông Bibop Gresta đã nói: “Bạn có thể thay thế toàn bộ hệ thống hàng không từ Los Angeles đến San Francisco với một đường ống chân không nhanh gấp bốn lần. Giờ đây, nếu kỹ nghệ này không làm gián đoạn ngành hàng không, tôi không biết thứ gì sẽ làm được điều đó”.

Đường chạy thử nghiệm của công ty HTT có chi phí lên tới 6 tỷ đô, dài 8 cây số tại thành phố Quay Valley ở California. Tàu siêu tốc sẽ chạy hoàn toàn bằng năng lượng tái tạo, trong một đường ống không có sức cản của không khí, chuyên chở mỗi giờ được 3.400 hành khách. Tính ra mỗi năm sẽ có khoảng 24 triệu người cưỡi tàu siêu tốc riêng trên đoạn đường này. Đó là đoạn đường hầm chạy dọc theo xa lộ liên bang I-5 và tầu hyperloop chỉ mất chưa đầy nửa tiếng để chạy suốt đoạn đường dài 616 cây số xuyên tiểu bang California này.

Để đào một đường hầm dài như vậy, Elon Musk không thể dùng các phương tiện máy móc thường dùng hiện nay mà phải thập phần tân tiến hơn. Chiếc máy mang tên Godot đang được nghiên cứu sẽ trả lời cho nhu cầu này. Godot sẽ vừa đào hầm vừa lắp đặt các tấm gia cố tường hầm, khác với các máy đào hiện nay phải đào rồi mới lắp đặt tường hầm, vừa mất thời gian, vừa tốn công tốn của hơn. Máy đã đào thử nghiệm một đường hầm phía dưới bãi đậu xe của công ty SpaceX tại giao lộ Crenshaw Boulevard và Rocket Road ở Los Angeles.

Vậy là trước sau gì chúng ta, có lẽ con cháu chúng ta thì đúng hơn, cũng sẽ cưỡi tàu hyperloop, thu ngắn thời gian di chuyển. Chưa chi mấy ông bạn già của tôi đã đặt vấn đề: liệu cái thân già có thể chịu đựng được trong một chiếc hộp mà vận tốc lên tới 1220 cây số/giờ không? Vận tốc này nhanh hơn tới 130% vận tốc của máy bay chở hành khách Boeing 747 mà chúng ta đang vân du bây giờ. Nếu so sánh thêm, tốc độ 1220 cây số/giờ này mấp mé tốc độ âm thanh là 1236 cây số/giờ. Cha mẹ ơi! Cứ tưởng tượng cái thân vóc hạc xương mai này mà cho lao đi bằng tốc độ âm thanh thì còn chi là xương thịt con người nữa!

Mối lo của dân lục tục thường tình chúng ta đã được các nhà kỹ thuật xúm nhau vào giải quyết. Trước hết, họ đặt câu hỏi là khả năng chịu đựng của con người tới mức nào? Người ta xét tới trường hợp các phi hành gia ngồi trong các phi thuyền không gian vượt ra khỏi bàu khí quyển của trái đất. Tại Viện Nghiên Cứu Trung Tâm Ames của Cơ Quan Quản Trị Hàng Không và Không Gian Hoa Kỳ NASA các nhà khoa học đã mô phỏng áp lực gấp 20 lần trọng lực trái đất bình thường. Họ phát hiện ra là con người có thể chịu đựng được áp lực này nếu được tập luyện kỹ càng. Nhưng hiện nay người ta đang tính đưa những người thường lên du lịch trong không gian nên đã phải làm cách nào giảm đi áp lực quán tính phải chịu đựng mỗi khi phi thuyền bay ra ngoài bàu khí quyển. Theo nhà nghiên cứu tâm lý học tại Viện Ames, ông Lee Stone thì: “Các phi hành gia hiện nay chỉ còn phải chịu một áp lực dưới mức 2G, tức gấp hai lần trọng lực trái đất. Với trọng lực này con người không phải tập luyện chi mà vẫn chịu được”.

Trở lại với con tàu hyperloop của chúng ta. Chúng ta thắc mắc là tàu chạy với tốc độ ăn cướp như vậy, thân thể chúng ta có chịu đựng nổi không? Các nhà khoa học cho rằng tốc độ không ăn thua chi tới sự chịu đựng của con người. Dù tàu chạy với tốc độ ngang bằng tốc độ của âm thanh, chúng ta vẫn bình chân như vại, ngồi đọc sách hoặc uống trà. Gia tốc, nói nôm na là sức dzọt, mới là vấn đề. Trong cuộc thử nghiệm vừa qua, người ta đã cho con tàu dzọt lên tới 100 cây số/giờ trong vòng chỉ một giây. Đây là sức dzọt cao gấp đôi gia tốc của các loại xe hơi thể thao loại…ma đuổi nhất như xe Porsche 918 Spyder hoặc xe La Ferrari. Dzọt như vậy là quá mức, con người không chịu đựng nổi. Để giải quyết chuyện này, hyperloop trong tương lai sẽ phải tránh chuyện gia tăng tốc độ quá đột ngột. Thay vào đó chỉ tăng dần tốc độ lên sao cho áp lực mà hành khách cảm nhận được chỉ ngang so với khi máy bay chở hành khách cất cánh. Trọng lực khi đó sẽ không quá 1,3 lần trọng lực trái đất. Ông Josh  Giegel, Phó Giám Đốc Kỹ Thuật giải thích: “Kỹ thuật hyperloop của chúng tôi rất an toàn. Những người cao tuổi cứ yên tâm lên xe. Hành khách của tàu siêu tốc sẽ cảm thấy không khác chi ngồi trên một chiếc máy bay thông thường”.

Vậy là mấy ông bạn già của tôi cứ yên tâm mua vé leo lên tàu siêu tốc mà chẳng phải lo lắng chi cho…già người đi. Đi máy bay được thì cũng cưỡi tàu siêu tốc hyperloop được. Nhưng xong chuyện này lại nảy ra chuyện khác. Máy bay bay trên trời không phải quẹo, đường ta ta cứ đi, tàu chạy dưới đất hay dưới hầm thì có lúc phải quẹo. Ngay bây giờ, mỗi khi chúng ta ngồi trên xe buýt hay metro, nếu xe quẹo là vất vả. Người chúng ta sẽ chao đi, cố bám vào thành ghế hay những chiếc cột để tránh té hay đụng vào các hành khách khác. Nói cho gọn, chúng ta phải chống lại quán tính của chính cơ thể mình. Trên tàu siêu tốc, chúng ta không phải đứng mà được ngồi trong những ghế thoai thoải rất tiện nghi. Nhưng khi tàu quẹo, thân hình của chúng ta cũng sẽ chịu lực quán tính của cơ thể. Nhà nghiên cứu Lee Stone giải thích chuyện này: “Vấn đề căn bản là hướng di chuyển của khoang tàu cũng sẽ tạo ra một áp lực tác động lên hành khách. Trong tình huống lý tưởng nhất, toàn bộ hướng lực sẽ tập trung vào ngay lưng của bạn, giữ cho dòng máu của bạn tập trung tại đó. Nếu không điều hướng được lực sao cho máu của bạn tập trung tại trọng tâm cơ thể, sự gia tăng lực từ việc quẹo hướng có thể sẽ khiến máu của bạn dội mạnh vào các thành mạch máu, gây ra chấn thương”. Để tránh chuyện này, các chuyên viên phải tính toán để cho khúc quẹo không quá gắt hầu tạo sự an lành cho khách.

Chuyện lớn là hoàn thành những con tàu chạy nhanh gần bằng tốc độ âm thanh còn được, chuyện bảo đảm an toàn và thảnh thơi cho hành khách chỉ là chuyện nhỏ. Chúng ta cứ an tâm bước lên tàu như ngày nay chúng ta đang chui vào máy bay. Máy bay còn có thể gặp trục trặc đâm đầu xuống đất, tàu siêu tốc chạy một mình một…ống, sẽ chẳng bao giờ gây ra tai nạn cả.

Nếu tàu chỉ chạy từng đoạn như đoạn từ Montreal tới Toronto thì làm sao cạnh tranh được với máy bay? Nếu chúng ta muốn qua Paris chơi hay du lịch bên xứ kanguru, nơi tôi có nhiều ông bạn đang rủ rê tôi qua chơi, hoặc mấy ông bạn về Việt Nam xoành xoạch hàng năm để…vãn  cảnh, thì làm sao cưỡi tàu siêu tốc qua được? Chuyện này cũng đã được tính toán hết rồi. Các chuyên viên đã có bản đồ cho tàu chạy xuyên khắp thế giới, mặc biển khơi, mặc đường dài. Họ đã có chi tiết rõ ràng. Bạn hãy nhìn vào tấm bản đồ quý hóa này để một ngày nào đó chúng ta có thể ngồi phè cánh nhạn chu du khắp địa cầu trong an tâm cực độ. Có như vậy mới cạnh tranh được với máy bay.

Khi tàu siêu tốc đã nối liền được các châu lục, các quốc gia, các thành phố, chắc các anh máy bay sẽ hết đường binh. Khi đó, trên bàu trời chỉ còn có các loài chim nhởn nhơ tung cánh!

09/2017