Chẳng lẽ cứ nói chuyện ông Trump hoài. Thực ra muốn nói thì chẳng bao giờ hết chuyện cái ông bỗng nhiên ngồi trong nhà trắng này. Nhưng nói mãi cũng nhàm. Tuy vậy chuyện này không thể không nói. Vì đây là chuyện người ta nghĩ về ổng. Ông Donald Trump gốc gác người Tô Cách Lan. Mẹ ông xuất thân từ Isle of Lewis, một địa danh ở phía Tây nước này. Năm 1930 bà di cư qua Nữu Ước. Và 14 năm sau bà hạ sanh ra ông Trump. Ông vẫn nhớ tới nguồn gốc nên đã lập nhiều sân golf và khách sạn rất hiện đại tại đất tổ. Tưởng có một tonton Mỹ cùng gốc gác, dân Tô Cách Lan phải vác mặt lên tự hào. Nhưng không phải vậy. Họ tránh không đặt tên con là Donald. Năm 2016, chỉ có bảy bé trai được mang tên Donald, giảm mất hai phần ba so với năm 2014. Bà Carole Hough, chuyên gia về lịch sử và nguồn gốc tên, thuộc Đại Học Glasgow, quy tội cho ông Trump. Trước khi ông Trump nhảy vào chính trị, từ năm 2000 đến 2015, mỗi năm có khoảng 20 bé được đặt tên Donald. Tính theo thứ tự tên được thịnh hành nhất năm 2016, tên Donald xếp hạng 441! Một ông Donald ở Tô Cách Lan, ông Donald Anderson, cựu thành viên Hội Đồng Thành Phố Edinburg, hậm hực: “Tôi nghi cái tên Donald ít thịnh hành là vì ông Trump. Chúng ta cần một người như nhân vật tên Donald trong phim “Game of Thrones” để làm cho cái tên này được thịnh hành trở lại”.

Đặt tên cho con cái là một tiến trình nhiều khi rất nhiêu khê rắc rối. Cái tên Donald bị chê ở quê cha đất tổ của ông tonton Mỹ có lẽ vì “đức tính” của ông. Người ta không muốn tương lai con cái bị quê vì cái tên bị khinh thị. Thường thì các bé sơ sanh được cha mẹ đặt cho cái tên tầm tầm như những bé khác. Như tên đặt theo các loài hoa, cây cối, đức tính, kỳ vọng… Đại khái như vậy. Nhưng nhiều bậc cha mẹ cho là những cái tên thường thường bậc trung như vậy không nổi. Vậy nên những người nổi tiếng thường muốn đặt tên con nổi hơn những đứa trẻ khác. Tôi muốn nói tới các ngôi sao màn bạc. Họ có tiếng và có miếng nên muốn tên con đứng hẳn ra một khoảng  trời bao la hơn con người khác.

Con gái đầu lòng của cặp sao Beyonce Knowles và Jay-Z được sanh vào ngày 7 tháng 1 năm 2012. Cái tên của con sao nhất định phải lấp lánh. Blue Ivy Carter. Chẳng bé nào có cái tên…đụng hàng! Hai ngày sau, Jay-Z hứng chí tung ra bài hát Glory chào mừng cô công chúa cưng. Bài hát tả tình tả cảnh suốt thời kỳ bầu bì của Beyonce kể cả chi tiết rất riêng tư là Beyonce đã sẩy thai một lần trước khi có mang lại. Cuối bài hát là tiếng khóc của bé Carter lúc đó mới được hai ngày.  Bài hát dĩ nhiên được phổ biến rộng rãi và Carter là ca sĩ trẻ tuổi nhất “ré” lên trong một đĩa hát thuộc loại hot!

Cô ca sĩ có vẻ ngoài rất ngầu Pink, khi sanh con, ai cũng tưởng cô phải chọn một cái tên ngầu nổi đình nổi đám. Nhưng thiên hạ bé cái lầm hết.  Pink đặt tên con là Willow Sage Hart, nghe rất liễu yếu đào tơ.

Nhiều minh tinh tài tử gán cho tên con một nhiệm vụ lớn lao: tìm về cội nguồn. Cô đào dễ thương Natalie Portman đặt tên cho con  trai là Aleph để nhớ tới nguồn gốc Do Thái vì Aleph là chữ cái đầu tiên trong bảng ký tự của Do Thái. Không kém cạnh, nữ diễn viên Tina Fey đặt tên cho con gái là Penelope Athena để gợi nhớ tới nguồn gốc Hy Lạp. Athena thì Hy Lạp quá, hầu như chúng ta ai cũng nghe tới cái tên này rồi. Đó là tên của thủ đô Hy Lạp. Nhưng Athena là một nữ thần trong thần thoại Hy Lạp thì chắc ít người biết. Ngay chính người Hy Lạp cũng chẳng biết tên thần và tên thành phố, cái nào mượn của cái nào. Cô diễn viên Tina Fey cũng chẳng cần biết. Cứ Athena là đủ chất Hy Lạp rồi!

Nhớ tới nguồn cội là một…trường phái đặt tên con, một trường phái khác là nhớ tới thần tượng. Nữ minh tinh Kate Hudson chọn cho con trai cái tên Bingham Hawn để nhớ tới người mẹ nổi tiếng Goldie Hawn của cô. Céline Dion, cô ca sĩ nổi tiếng thế giới, là dân Quebec chúng tôi, đặt tên cho cặp trai sanh đôi là Eddy và Nelson. Eddy là tên của nhạc sĩ người Algerie Eddy Marney mà Céline rất yêu thích. Nelson là tên của Tổng Thống Nam Phi Nelson Madella mà cả hai vợ chồng cô đếu rất ngưỡng mộ. Một số người thích bới chuyện không đồng ý với giả thuyết này. Họ cho là tên của hai trẻ ghép lại là để tưởng nhớ tới ngôi sao loại nhạc opera rất nổi tiếng hồi thập niên 30 của thế kỷ trước Eddy Nelson. Cô ca sĩ Mariah Carey đặt tên con  là Monroe để nhớ tới thần tượng của cô. Thần tượng này chắc ai cũng biết.

Những con vật nổi tiếng cũng có mặt trong các tên của con cái các ngôi sao. Diễn viên người Canada chúng tôi Mike Myers chơi cú đúp khi đặt tên con trai là Spike. Spike cùng với Myers một vần. Spike còn là tên của chú chó giống bulldog trong bộ phim vẽ “Tom and Jerry”. Có lẽ dân Canada là dân cưng súc vật nên anh chàng Bryan Adams đặt tên cho con gái là Mirabella Bunny. Bunny là tên thông thường của chú thỏ trong các phim ảnh. Easter Bunny là chú thỏ mang trứng tới trong ngày lễ Phục Sinh cho trẻ em đi tìm trối chết trong các góc kẹt và bụi rậm.

Cũng trường phái thú vật có chú gấu Bear rất nổi tiếng trong phim ảnh. Vậy nên nữ diễn viên Mỹ Alicia Silverstone mới đặt tên con là Bear Blu.

Những cái tên trên gợi lại nét ngộ nghĩnh, rất ngây thơ vô tội. Có cái tên không ngây thơ một chút nào nhưng cũng nổi tiếng. Ngây thơ chi nổi với cái tên Dick Assman. Dick là tiếng lóng chỉ thị cái bửu bối của phái nam! Ass là cái cửa hậu của chúng ta, cả nam lẫn nữ! Cái tên đi ra từ chốn tăm tối như vậy mà sáng choang khi anh chàng vô danh  sống ở thành phố Regina thuộc Canada chúng tôi tham gia chương trình “Late Show with David Letterman” vào năm 1995. Khán giả truyền hình khoái cái tên có một không hai này. Khi đó anh Assman đang làm việc cho một cây xăng tại tỉnh bang Saskatchewan. Chủ cây xăng đã nhân cơ hội này trương lên tấm bảng với hàng chữ: “Dick Assman is here”. Chắc ông chủ cây xăng này vớ bẫm vì, theo một cuộc khảo sát vào năm 1995, có tới 49% dân Canada biết tới ông này!

Một nửa dân Canada biết tới tên kể là oai phong lẫm liệt tuy cái tên không có chi oai phong cả. Cái tên này mới oai phong: Batman Bin Suparman. Một cái tên gói luôn hai siêu nhân batman và superman vào một rọ. Người mang tên này là một anh chàng người Singapore, gốc Java, sanh ngày 13 tháng 5 năm 1990, mặt mũi rất hiền lành, thân hình không to khỏe. Vui một chút có thể gọi anh chàng này là “cáo mượn oai hùm”. Anh chàng năm nay 27 tuổi chơi facebook với cái tên cha sanh mẹ đẻ này. Lập tức cư dân mạng xôn xao vào làm quen với…siêu nhân. Chàng đã có tới 10 ngàn người hâm mộ!

Mạng internet ngày nay là một thực thể không thiếu được cho nhiều người, trong đó có các ông bà bạn văn của tôi. Facebook như một ngôi làng rất thân quen và gần gũi. Hầu như ngày nào chúng tôi cũng phải về làng để coi bạn bè có chi lạ không. Chuyện lạ thì ngày nào cũng có thể có, nhưng tên lạ thì không. Các bạn tôi đều là những người hiền khô. Vớ được một cái tên lạ là một điều bất ngờ. Tôi vừa vớ được cái tên @. Chữ @ là một chữ phổ thông trên internet. Bất cứ một địa chỉ thư điện tử nào cũng phải có chữ @ với nghĩa là at (ở). Chẳng ai dùng chữ phổ thông này làm tên cả. Vậy mà một cặp vợ chồng người Trung Quốc đã lấy chữ @ này đặt tên cho con. Họ tự hào đã chọn cho con một cái tên độc và đẹp! Họ giải thích: “Cả thế giới dùng nó để viết e-mail, không những thế, theo tiếng Trung Hoa, @ còn mang nghĩa là “hãy yêu anh ấy”. Ông này nói không sai vì @ được người Hoa phát âm là “ai ta”, có nghĩa là “yêu anh ấy”. Sẵn trớn, ông bố của @ này còn chơi tới luôn. Ông cho biết là ông đang nghĩ tới những cái tên rất internet như # hoặc = cho những đứa con tới. Tên bằng những cái dấu này thì làm sao gọi tên nhau đây. Thật hết biết!

Có những cái tên không mang dấu vết internet như trên nhưng lại bị internet hành cho sát ván. Đó là cái tên Null. Null trong lập trình máy tính có nghĩa là “vô hiệu lực”. Đụng tới null là computer không chơi. Bà Jennifer lấy ông chồng mang họ Null. Vì yêu chồng nên bà muốn đổi tên họ của bà sang họ của ông chồng. Nghe vợ nói, ông chồng, có lẽ đã có kinh nghiệm về sự rắc rối của chữ null trong lập trình computer, nên báo cho bà vợ biết những rắc rối gây ra bởi tên họ của ông khi đụng tới computer. Thời buổi ngày nay, làm chi cũng phải đụng tới cái máy tính hiện đại này. Nhưng bà vợ nhất định đường ta ta cứ đi. Bà bèn ra tòa đô chánh đổi tên thành bà Jennifer Null. Và rắc rối bắt đầu. Ngay sau ngày cưới, họ phải cưỡi máy bay chuyển chỗ ở. Vào internet mua vé, cứ đánh tới null là máy khựng lại, yêu cầu đánh tên họ. Bà đánh lại tên Null, máy lại làm lơ không chơi. Cuối cùng tới lượt bà phải làm lơ với máy. Bà phôn lại hãng máy bay đặt vé bằng điện thoại. Đấy mới chỉ là rắc rối đầu tiên của cô dâu mới với cái anh mặt vuông. Khi khai tên để đặt thuê điện nước, bà cũng bị máy tính cho ra rìa. Lại phải a-lô. Khi khai thuế cũng rứa. Cái tên Null vẫn hành bà ra trò. Bà là một giáo viên bán thời gian, chuyên được yêu cầu điền thế những giáo viên chính bất ngờ vắng mặt. Hệ thống của nhà trường cũng điều hành bằng máy tính. Vậy là bà lại một phen rắc rối. Nhà trường phải đặc biệt liên lạc với bà bằng điện thoại. Bà tâm sự: “Tôi thấy như mình không theo kịp đà tiến hóa. Điều này làm tôi bực mình nhưng nhờ vậy mà tôi có  nhiều chuyện cười ra nước mắt để tán với bạn bè!”. Trong cuộc sống hiện đại được điều hành bằng computer, bà bị cho ra rìa.

Bà Null chỉ là một loại có cái tên làm phiền hệ thống máy tính. Còn nhiều loại khác. Như loại chỉ có một tên duy nhất, không có họ và tên như thông thường. Máy điện toán cũng chê, bắt phải điền đủ cả tên lẫn họ. Có cái tên cha mẹ cắc cớ đặt chỉ có một từ duy nhất, computer cũng không thèm chơi. Tôi có một thí dụ nhãn tiền: tên ông chú tôi là Y, Tạ Trung Y. May là ông đã quy tiên chứ không cũng rắc rối với máy móc hiện đại. Bi chừ có ông Nguyễn Quang A, một trí thức tranh đấu ở Việt Nam, không hiểu ông có bị computer làm phiền không?

Những trường hợp mà computer không thèm chơi này được dân trong ngành máy tính gọi chung dưới thuật ngữ “edge cases”. Có nghĩa là những trường hợp nằm ngoài dự đoán mà hệ thống điều hành không làm việc được. Lập trình viên Patrick McKenzie cho biết: “Mỗi năm, các hệ thống máy tính phải được nâng cấp hoặc thay đổi sau khi thử nghiệm với nhiều dữ liệu nhưng chúng không khi nào được thử nghiệm với các edge cases”. Vậy nên chính ông cũng dính chấu. Cái tên McKenzie của ông là cái tên thông thường ở phương tây. Thiếu chi người có cái tên này. Nhưng ông lại sinh sống ở Nhật, nên cái tên hiền lành của ông vẫn rắc rối. Ông giải thích: “Tên của người Nhật có tới 4 chữ rất hiếm, vậy mà tên tôi có tới 8 chữ nên thường khoảng trống để điền tên không đủ chỗ. Mỗi năm, khi khai thuế, tôi phải viết “McKenzie P” mới xong. Có lần tôi đã phải phiên âm tên tôi ra hệ thống katakana, một hệ thống dùng để đánh vần các tên ngoại quốc ra tiếng Nhật. Nhưng khi nhà băng của tôi nâng cấp hệ thống computer, phần katakana này bị xóa đi, vậy là tôi lại gặp rắc rối. Tôi không thể vào website của nhà băng. Cuối cùng, họ phải điền tên tôi bằng tay tôi mới xài lại được”.

Các cụ ngày xưa coi chuyện đặt tên cho con là một điều cần hết sức thận trọng. Nếu các cụ thuộc lớp nho gia, chữ nghĩa đầy mình, thì tên con hết sức huê dạng và đúng kinh sách. Nếu các cụ thuộc giới bình dân thì cứ tên nghe cho thơm tho như tên các loài hoa hoặc đầy dũng khí như tên sông biển, sóng gió. Nhưng có một điều giới nào cũng phải để ý là tên không được trùng với tên những người lớn trong họ hàng. Đặt tên con trùng với tên các bậc trưởng thượng trong họ là bất kính. Tây phương lại khác, có nhiều bậc cha mẹ ngông nghênh, chẳng care những người trên trước. Ngay cả tên Jesus họ cũng chẳng nể nang mà gán cho đứa con còn đỏ hỏn chẳng biết mai sau sẽ làm vương làm tướng chi. Có người còn leo cao hơn nữa đặt tên con là…God. Chúa ơi, đã với tới trời thì coi như hết cỡ thợ mộc! Anh chàng phạm thượng này là anh The Shammgod, đấu thủ bóng rổ nhà nghề từng chơi cho đội Washington Wizard vào những năm 1997 – 1998.

Thấy dân tình làm quá trong việc đặt tên con cái, nhiều nước đã phải tuýt còi cấm. Tại Iceland, nhà nước cho phổ biến một bảng gồm 1853 tên con gái và 1712 tên con trai, cứ thế mà đặt. Nếu muốn chơi trội đặt tên con ngoài bảng này thì phải xin phép. Một ủy ban đặc biệt sẽ cứu xét coi có chuẩn thuận hay không. Tại Tân Tây Lan, tên 4Real phải đi chỗ khác chơi với lý do là tên không được bắt đầu bằng một con số. Tại Nhật, không được dùng tên Akuma, nghĩa là “ác quỷ”. Cha mẹ thật ác nếu muốn đặt tên này cho con.

Vậy mà vẫn có những bậc cha mẹ cứng đầu cứng cổ. Biết là tên đó bị cấm nhưng vẫn cứ đặt. Ông Bjork Eidsdottir, sống ở Iceland, tức khí lấy tên Blaer, nghĩa là “cơn gió nhẹ”, đặt tên cho con gái trong khi tên này, theo bảng quy định của nhà nước, là tên con trai. Ông nhất định không thay đổi nên suốt cả tuổi thơ, trên giấy tờ đi học, tên của cô bé chỉ được ghi là “girl”. Ông kiện ra tòa và mãi tới khi cô gái được 15 tuổi, tòa án quận Reykjavik mới đồng ý cái tên Blaer có thể đặt cho con gái.

Ở Đức, một phụ huynh gốc Thổ Nhĩ Kỳ đặt tên con là Osama Bin Laden. Dĩ nhiên cái tên này bị từ chối vì Đức không muốn có một tên khủng bố còn bú sữa! Một cặp phụ huynh khác đặt tên con là Berlin cũng bị từ chối. Họ viện lẽ Berlin là nơi họ gặp nhau lần đầu nên muốn ghi dấu kỷ niệm. Họ kiện ra tòa. Luật sư của họ hỏi vặn tòa: tại sao có người đặt tên con là London, cũng tên thành phố, mà được chấp thuận? Tòa không trả lời được nên đành phải đồng ý.

Nhưng ngang bướng nhất có lẽ là một cặp phụ huynh Thụy Điển. Theo luật của nước này, cha mẹ phải đặt tên con trước 5 tuổi. Cặp vợ chồng này nhất định không đặt tên con trong năm năm đầu. Họ bị phạt 5 ngàn kronor, khoảng 682 đô Mỹ, và bắt buộc phải đặt tên cho con. Họ tức khí đặt cái tên không giống ai: Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116. Nếu bạn nào rảnh ngồi đếm sẽ thấy có tới 43 chữ cái, toàn phụ âm và chữ số, không có một nguyên âm nào cả. Vậy thì làm sao mà đọc? Dĩ nhiên cái tên không đọc được này bị từ chối. Cái tên dài không được chấp nhận thì họ đặt tên ngắn. Ngắn cũn cỡn luôn, chỉ một nguyên âm: A. Ở Việt Nam, cái tên Nguyễn Quang A được chấp nhận, nhưng tên A ở Thụy Điển cũng bị chê. Cuối cùng họ chịu khuất phục đặt tên con là Albin Hallin!

Cái tên Donald của ông Trump không có vấn đề chi với luật pháp Scotland nhưng bị xã hội chê. Tòa án dư luận thường mạnh mẽ hơn tòa án luật. Chắc những người đã trót có cái tên Donald cũng buồn. Chỉ có một ông Donald ở Scotland lên tiếng. Nhưng tôi cảm thấy chú vịt Donald của ông Walt Disney cũng buồn. Đã giống cái tên lại còn giống cả chuyện…cạp cạp.  Ông Donald Trump được biết tới như là một người chuyên nói đi nói lại. Những gì thoát ra khỏi miệng ông không bảo đảm là đúng. Báo chí chạy tin như vậy người ta gọi là thả tin vịt. Ông Donald Trump tweet trên internet còn phổ biến quá cha báo chí. Vậy là ông cũng quá cha…vịt. Hiểu theo một cách nào đó ông đã làm thương tổn loài vịt. Chúng nhất định phải lên tiếng! Quạc! Quạc!

05/2017